Szkoła Podstawowa Specjalna im. Juliana Tuwima w Stargardzie

Psycholog radzi - stres

STRES – JAK SOBIE Z NIM RADZIĆ?

Sytuacja, w jakiej w ostatnim czasie żyjemy, nie nastraja optymizmem. Niepokój o nas samych i naszych bliskich, o pracę oraz możliwości spotykania się z przyjaciółmi, kolegami i poszerzania wiedzy poprzez naukę w szkole, stanowi typową sytuację trudną. Taka sytuacja wywołuje w organizmie napięcie, obniża odporność i obniża motywację do działania. Może także wywołać objawy zagrażające naszemu zdrowiu. Ogólnie, można powiedzieć, że jest źródłem stresu, który zaburza nasze funkcjonowanie. Niewiele zmieni unikanie problemu. Nie pomoże także narzekanie i zamykanie się w sobie. Warto natomiast zadbać o siebie, zyskać moc we wszystkim, co przeżywamy i zwiększyć wytrwałość w naszych działaniach. Pokonując stres, poprawiając samopoczucie, uwolnimy się od zbędnego niepokoju i napięcia niszczącego nasze zdrowie.

Czym jest więc ten stres, który ma taki wpływ na nas.  Pojęcie stresu jest określane w trzech nurtach:  

  1. jako bodziec, sytuacja lub wydarzenie zewnętrzne o określonych właściwościach,
  2. jako reakcja wewnętrzna człowieka (zwłaszcza emocjonalna), doświadczana w postaci określonego przeżycia,
  3. jako relacja między czynnikami zewnętrznymi, a właściwościami człowieka.

KILKA WYBRANYCH DEFINICJI STRESU:

  1. Stres jest to sytuacja trudna, brak równowagi potrzeb, warunków, czynności  (T.Tomaszewski 1963),
  2. Stres to obiektywny stosunek czynników zewnętrznych do cech człowieka – czynniki, które stanowią zagrożenie i zakłócenie dla aktualnie wykonywanej aktywności zadaniowej (J. Reykowski 1966),
  3. Stres jako określona relacja między osobą, a otoczeniem, która jest oceniania przez osobę jako obciążająca i zagrażająca jej dobrostanowi (R. S. Lazarus, S. Folkman, 1984),
  4. Stres jako stan, który charakteryzowany jest przez silne emocje negatywne, takie jak: strach, lęk, złość, wrogość, a także inne stany emocjonalne wywołujące dystres oraz sprzężone z nimi zmiany fizjologiczne i biochemiczne, ewidentnie przekraczające bazalny poziom aktywacji. Stan ten jest wywołany brakiem równowagi pomiędzy wymaganiami a możliwościami ich spełnienia przez jednostkę; do stresu jednak dochodzi pod warunkiem, że istnieje motywacja do stawienia czoła owym wymaganiom. (J.Strelau).

PO CZYM POZNAĆ STRES? CZYM SIĘ OBJAWIA?

  1. W sferze fizjologii: bladość, pocenie się, przyspieszone bicie serca, napięcie mięśni, dyszenie, zmiany ciśnienia krwi, odpływ krwi do mięśni, suchość w ustach i gardle, częste oddawanie moczu, ból pleców, szyi i innych części ciała, zaburzenia menstruacji, niestrawność, bóle głowy, częste przeziębienia i inne pospolite dolegliwości, bezsenność...
  2. W sferze sprawności myślenia: luki w pamięci, zapominanie, niemożność skoncen-trowania się, ogólny brak zainteresowań, obsesyjne trzymanie się pewnych pomysłów...
  3. W sferze emocji: lęk, rozdrażnienie, depresja, zamykanie się w sobie, nerwowość, złość, zakłopotanie…
  4. W sferze zachowań: trudności z mówieniem, impulsywność, drżenie, tiki nerwowe, wy-soki i nerwowy śmiech, zgrzytanie zębami, częstsze uleganie wypadkom, intensywne palenie papierosów, picie dużych ilości alkoholu, nieuzasadnione zażywanie leków, zmiany w odżywianiu, inne "nerwowe" zachowania...
  5. W sferze "filozofii życiowej": bezradność, kwestionowanie wartości, bezosobowe podejście do wykonywanych zadań...

CO MOŻE NAS STRESOWAĆ, CZYLI TZW. STRESORY:

  1. dramatyczne wydarzenia, jak katastrofy, choroby o typie pandemii obejmujące całe grupy,
  2. poważne wyzwania i zagrożenia dotyczące jednej lub kilku osób, ważne wydarzenia życiowe np. śmierć bliskiej osoby, egzamin itp.,
  3. drobne, codzienne utrapienia np. niemożność znalezienia potrzebnej rzeczy, zdążenia na czas, nieporozumienia w rodzinie itp.

MOŻEMY MÓWIĆ O KILKU STYLACH RADZENIA SOBIE W STRESIE:

  1. Skoncentrowany na zadaniu. Osoby mają tendencję w sytuacjach stresowych do po-dejmowania wysiłków zmierzających do rozwiązania problemu, poprzez poznawcze przekształcenie lub próby zmiany sytuacji. Główny nacisk kładą na zadanie lub planowanie rozwiązania problemu.
  2. Skoncentrowany na emocjach. Styl ten charakterystyczny jest dla osób, które w sytuacjach stresowych mają tendencję do koncentracji na sobie, na własnych przeżyciach emo-cjonalnych, takich jak: złość, poczucie winy, napięcie. Osoby te mają także tendencję do myślenia życzeniowego i fantazjowania. Działania takie mają na celu zmniejszenie napięcia emocjonalnego związanego z sytuacją stresową. Czasami jednak mogą powiększać poczucie stresu, wzrost napięcia lub przygnębienie.
  3. Skoncentrowany na unikaniu. Osoby charakteryzujące się tym stylem w sytuacjach stresowych wykazują tendencję do wystrzegania się myślenia, przeżywania i doświadczania tych sytuacji. Styl ten może przyjmować dwie formy:
    • angażowanie się w czynności zastępcze np. oglądanie telewizji, objadanie się, myślenie o sprawach przyjemnych,
    • poszukiwanie kontaktów towarzyskich.

JEŚLI CHCESZ ZAPOBIEC POJAWIENIU SIĘ OBJAWÓW STRESU LUB JEŚLI ODCZUWASZ STRES, SPRÓBUJ ZASTOSOWAĆ RÓŻNE SPOSOBY JEGO REDUKOWANIA, np:

  1. Wygospodaruj czas dla siebie. Nie bądź perfekcjonistą. Miej odwagę być niedoskonałym.
  2. Stawiaj sobie realistyczne cele. Nie troszcz się o rzeczy, na które nie masz wpływu.
  3. Utrzymuj kontakt z naturą. Zdrowo się odżywiaj.
  4. Zdawaj sobie sprawę, że zmienić możesz przede wszystkim siebie, a nie innych ludzi.
  5. Gdy pojawi się trudna sytuacja zatrzymaj się na chwilę i jeszcze raz przemyśl nurtujący Cię problem. Pod wpływem stresu możesz przeoczyć dodatkowe rozwiązanie. Ziden-tyfikuj przyczyny, które cię zasmucają. Zdecyduj co możesz zmienić. Obniż rangę wydarzenia.
  6. Wyobraź sobie miłą sytuację, w której byłeś/byłaś zrelaksowana/zrelaksowany. Pozwoli to zyskać dystans w stosunku do sytuacji stresującej.
  7. Zrób sobie chwilę przerwy np. na krótki spacer po powietrzu lub przejdź do drugiego pomieszczenia, poćwicz.  
  8. Bądź dla siebie miły/miła. Naucz się nagradzać siebie za pracę. Pochwal siebie głośno, zrób sobie pyszne jedzenie, dobrą herbatę itp.
  9. Nie panikuj, gdy coś się nie uda lub wydarzy się coś nad czym nie panujesz. Nagłe zmiany często mają pozytywne efekty.
  10. Zorganizuj sobie czas, zrób plan. Daj sobie więcej czasu. Jeśli wiesz, że możesz się spóźnić, wychodź wcześniej.
  11. Naucz się mówić „NIE”. Lepiej komuś odmówić, niż obiecać coś, z czego nie możesz się wywiązać lub czego w przyszłości będziesz żałować.
  12. Nie utrudniaj sobie życia. Zrób przegląd czynności. Zdecyduj, które są najważniejsze, a pozostałe zrobisz później, albo wcale.
  13. Wygadaj się. Zadzwoń do przyjaciół i zrzuć z siebie ciężar, który Cię męczy.
  14. Uśmiechnij się. Staraj się przebywać z wesołymi ludźmi. Osoby szczęśliwe generują pozytywne emocje. Znajdź czas na zabawę i relaks.
  15. Obejrzyj ciekawy, wesoły film lub posłuchaj ulubionej muzyki.
  16. Zastosuj techniki fizjologiczne: relaksacja mięśniowa, medytacja, Joga, kontrola oddechu itp.

SPOSOBY NA TO, JAK WSPIERAĆ DZIECKO - W NAUCE I EMOCJACH.

Kiedy się uczymy, emocje są niezwykle ważne. Niestety proces uczenia się jest bardzo złożony, a emocje odgrywają istotną rolę. Jeśli chcemy wspierać swoje dziecko w uczeniu się, należy zadbać w pierwszej kolejności właśnie o jego emocje.

  1. Nie obwiniaj dziecka, jeśli ma trudności z nauką. Dziecko potrzebuje czasu na właściwe opanowanie materiału – może musi więcej poćwiczyć lub mieć więcej czasu na zrozumienie problemu.
  2. Znajdź czas na słuchanie dziecka, nie tylko o nauce. Możliwość swobodnego opowiedzenia o wszystkim, nawet tym, co dla dorosłych może być nieważne, jest bardzo istotna, bo pozwala uporządkować myśli, daje poczucie ważności, szacunku i możliwość odreagowania tego, co było trudne.
  3. Nie należy przy dziecku krytykować metod, zakresu nauki itp. Jeśli dziecko ma się skutecznie uczyć, nie może w czasie lekcji zastanawiać się, dlaczego mama mówi, że szkoła jest nudna, a pani się nie zna. Takie rzeczy dorośli mogą omówić między sobą, bez wciągania w to dzieci. Dobre relacje z nauczycielami pozwolą na lepszy przepływ informacji o dziecku, jego sukcesach i problemach, wpłyną też na jakość relacji dziecka z tymi dorosłymi.
  4. Często dziecko jest zainteresowane jakimś tematem, który nie może być omówiony szerzej przez nauczyciela – nic nie stoi na przeszkodzie, aby temat zgłębić w domu: poszukać informacji w książkach, Internecie. Jeśli dziecko wie więcej, czuje się pewniej, także w szkole. Jeśli czegoś nie zrozumie, będzie mieć pewność, że w domu może się tego dowiedzieć i nauczyć.
  5. Najlepiej się uczymy ucząc innych. Poproś swoje dziecko, aby cię nauczyło czegoś nowego, to bardzo podbuduje jego pewność siebie.
  6. Doceniaj pytania i zawsze staraj się na nie znaleźć odpowiedź. Nic złego w tym, że odpowiedzi nie znasz i o tym dziecku powiesz. Szukając odpowiedzi uczysz dziecko bezcennej w dzisiejszym świecie umiejętności: wyszukiwania informacji oraz korzystania z różnych źródeł wiedzy.
  7. Pomagaj dziecku rozwiązywać problem poprzez analogię do czegoś, co już jest mu znane. Na przykład, jeśli dziecko ma kłopoty z ułamkami dziesiętnymi, uświadom mu, że od dawna się nimi posługuje, bo ceny w sklepach są podawane w taki sposób, a dzielenie na sylaby to nic innego jak recytowanie wyliczanek.
  8. Angażuj wszystkie zmysły dziecka: niech się uczy w ruchu, wykonując coś, mówiąc, śpiewając.
  9. Z zainteresowaniem słuchaj, kiedy dziecko opowiada ci o swoich odkryciach i o tym, czego się nauczyło. Dziecko lepiej to zapamięta, będzie mieć też motywację do rozszerzania swojej wiedzy.
  10. Podczas odrabiania lekcji nie wskazuj palcem błędów w pracy, chyba że dziecko poprosi o to. Staraj się naprowadzić na prawidłową odpowiedź, zadawaj pytania, ale nie podawaj gotowych rozwiązań – to odbiera satysfakcję z samodzielnego wykonania zadania.
  11. Staraj się stworzyć takie sytuacje, w których dziecko może być dumne z własnych osiągnięć. Szczególnie wtedy, gdy ma jakieś problemy i musi odzyskać wiarę w siebie. Zadawaj takie pytania, które pozwolą udowodnić dziecku, że zna na nie odpowiedzi. Gdy jego wiara we własne siły zostanie odbudowana, wówczas dziecko chętniej będzie się uczyć czegoś nowego i zmierzy z problemem.
  12. Zachęcaj do eksperymentowania, ucz dziecko, że nie zawsze wszystko się udaje i że trzeba podjąć ryzyko. Zacznij od eksperymentów w kuchni i wspólnego, a z czasem coraz bardziej samodzielnego, gotowania. Róbcie rzeczy z papieru – domek dla lalki, makietę osiedla, zamek rycerski. Niech dziecko w atmosferze zabawy i radości zdobywa nowe umiejętności.
  13. Przytulaj najczęściej jak się da. Jeśli czujesz, że ktoś cię kocha i jest blisko, znacznie łatwiej jest się uczyć.
  14. Wierz w swoje dziecko. Doceniaj jego pomysłowość, szanuj je. Proś o pomoc, niech również wyraża swoją opinię w ważnych dla rodziny sprawach. Licz się z jego zdaniem.
  15. Pozwól uczyć się na błędach. Niech dziecko nie boi się ich popełniać, to naturalny sposób uczenia się.
  16. Graj z dzieckiem w wiele gier. Można dzięki nim nauczyć się liczyć, czytać, planować, przewidywać, myśleć logicznie – wszystko to mimochodem, bez świadomości, że właśnie się uczy.
  17. Wspieraj zawsze swoje dziecko. Cokolwiek się dzieje, bądź po jego stronie. Najważniejsze, to nie zabić w dziecku tej radości i pasji uczenia się.

Opracowała: Elżbieta Boczar – psycholog

Grafika: www pixabay.com.pl